www.doradztworolnicze.com

Nawozy sztuczne spowodowały gwałtowny wzrost światowej produkcji żywności. Lecz związane z nimi koszty środowiskowe i wpływ na zdrowie ludzkie są znaczne. Azot przedostający się z pól uprawnych do wód powierzchniowych i gruntowych przyczynia się do powstawanie ogromnych „martwych stref" w obszarach przybrzeżnych np. w Zatoce Meksykańskiej. Z kolei uwalniający się z nawożonych pól amoniak stał się głównym źródłem zanieczyszczeń powietrza.

Raport naukowy z trzech regionów świata, w których uprawia się kukurydzę, stwierdza ogromne zaburzenia równowagi w stosowaniu nawozów azotowych. Powoduje to niedobory na jednych obszarach i prowadzący do skażeń środowiska nadmiar na innych. (© USDA)

Te i inne negatywne oddziaływania na środowisko doprowadziły część naukowców i decydentów politycznych do apelu o zmniejszenie zużycia nawozów sztucznych. Jednakże opublikowany w czerwcowym Science raport międzynarodowego zespołu ekspertów z zakresu ekologii i rolnictwa ostrzega przed uniwersalnym, jednakowym dla wszystkich, podejściem do zagadnienia światowej produkcji żywności.

„Większość systemów rolniczych ewoluuje od punktu „za mało" w kierunku punktu „za dużo" jeśli chodzi o dowóz składników pokarmowych do uprawianej gleby. Oba ekstrema niosą ze sobą poważne koszty środowiskowe i zagrożenia dla zdrowia ludzkiego," mówi autor prowadzący Peter Vitousek, profesor biologii na Uniwersytecie Stanford.

„W niektórych rejonach świata, włączając w to dużą część Chin, stosuje się o wiele za dużo nawozów". Natomiast w sub-Saharyjskiej części Afryki, gdzie 250 milionów ludzi pozostaje chronicznie niedożywionych, dowóz azotu, fosforu i innych składników pokarmowych nie pozwala na utrzymanie żyzności gleby.

Chiny i Kenia

W raporcie Science porównano zużycie nawozów w trzech rejonach świata, w których uprawia się kukurydzę: północnych Chinach, zachodniej Kenii i północnym obszarze środkowo-zachodnich Stanów Zjednoczonych.

W Chinach, gdzie produkcja nawozów sztucznych jest dotowana przez państwo, średni plon kukurydzy w 2005 roku wynosił 198% plonu z 1977 roku. W tym samym czasie zużycie nawozów azotowych wzrosło według statystyk państwowych o dramatyczne 271%. „Dowóz składników pokarmowych na wielu polach [w Chinach] znacznie przekroczył wartości notowane w USA i Europie Północnej - i duża część nadmiaru składników pokarmowych przedostaje się do środowiska, pogarszając jakość wody i powietrza," piszą autorzy raportu.

Współautor F.S. Zhang wraz z zespołem z Chińskiego Uniwersytetu Rolniczego przeprowadził badania w dwóch regionach północnych Chin charakteryzujących się intensywnymi metodami uprawy i związanym z tym nadmiernym zużyciem nawozów sztucznych. Wyniki badań wykazały, że rolnicy w północnych Chinach stosują rocznie około 588 kg/ha nawozów azotowych - z czego około 227 kg/ha nadmiaru przedostaje się do środowiska. Zdaniem Zhang'a zużycie nawozów azotowych mogłoby być zmniejszone o połowę bez wywoływania strat w plonach czy pogorszenia jakości ziarna przy jednoczesnej redukcji strat azotu o ponad 50%.

Dokładnie na drugim biegunie znajdują się biedne kraje Afryki sub-Saharyjskiej takie jak Kenia i Malawi. Z badania Pedro Sanchez'a z 2004 roku przeprowadzonego na obszarze zachodniej Kenii wynika, że tamtejsi rolnicy stosowali jedynie ok. 7 kg nawozów azotowych na hektar rocznie - czyli mniej niż 1% całkowitego zużycia nawozów przez rolników chińskich. W Kenii, dokładnie odwrotnie niż w Chinach, uprawiana gleba cierpi na roczne straty azotu netto wysokości ok. 52 kg/ha, który jest wynoszony z pól razem z plonami.

„Afryka to zupełnie inny przypadek niż Chiny," mówi Sanchez, kierownik jednostki rolnictwa tropikalnego w Instytucie Ziemi na Uniwersytecie Columbia. „Inaczej niż większości regionów świata, plony w Afryce sub-Saharyjskiej nie zwiększyły się znacznie. Dowóz azotu nie pozwala na utrzymanie żyzności gleby i wykarmienie ludności. Nie mamy tu więc do czynienia ze skażeniem środowiska nadmiarem składników pokarmowych, lecz z ich wyczerpywaniem.